Gliwickie Metamorfozy

Fortyfikacje bastionowe

Ma貪orzata Malanowicz

25.X.2009
www.gliwiczanie.pl gliwickie_metamorfozy@op.pl  

 

 

       
   Bastion dzie這 fortyfikacyjne, zbudowane na planie pi璚ioboku, usytuowane na za豉maniach obwa這wania twierdzy, wysuni皻a przed jaj front, przeznaczone do walki bliskiej (os這na ogniem bocznym frontu bastionowego) oraz do walki dalekiej (prowadzenie ognia czo這wego na przedpole). Bastiony budowane by造 z wa逝 lub nasypu ziemnego, wzmocnione od strony rowu murem oporowym. Bok zwr鏂ony na zewn徠rz nosi nazw czo豉, a zwr鏂ony ku kurtynie barku, natomiast szyja 陰czy豉 bastion z wn皻rzem twierdzy. K徠 zawarty mi璠zy czo豉mi nazywano szpicem, a jego dwudzieln kapitali. Bastiony znane by造 ju w staro篡tno軼i, lecz wykorzystywanie ich jako element闚 systemu fortyfikacyjnego zapocz徠kowano we W這szech, w drugiej po這wie XV wieku (Mariono di Jacopa), a nast瘼nie rozwini皻o w Holandii (Adam Freytag) i we Francji (Sebastian le Prestre de Vauban). Z czasem bastiony uleg造 r騜nym modyfikacj, polegaj帷ym na: zaostrzeniu szpica w celu zmniejszenia skuteczno軼i ognia przeciwnika, budowie nadsza鎍闚, obni瞠niu stanowisk ogniowych dzia flankuj帷ych kurtyn i os這ni璚iu tych dzia orilionem, p騧niej budowano samodzielne, wyodr瑿nione z narysu, tzw. bastiony wydzielone. W Polsce fortyfikacje bastionowe pojawi造 si w drugiej po這wie XVI wieku i otaczano nimi siedziby magnat闚, tworz帷 tzw. Zamki bastionowe, a tak瞠 stanowi造 obwarowania miast lub klasztor闚.
   W okresie wczesnego 鈔edniowiecza osady obronne otaczane by造 obwarowaniami ziemno-drewnianymi w tzw. systemie 軼ianowym. Wykorzystuj帷 z regu造 naturalne w豉軼iwo軼i obronne terenu, osady zak豉dano na szczytach wzg鏎z, na brzegach rzek, w terenach otoczonych bagnami. Po najdawniejszych zabytkach pozosta造 jedynie relikty archeologiczne, czasem czytelne w terenie 郵ady ziemnych wa堯w i fos. Ziemno-drewniane obwarowania w systemie 軼ianowym oraz zatokowym (faza rozwojowa, pozwalaj帷a na zastosowanie miejscowo sposobu flankowej obrony np. bramy) stosowane by造 do pocz. XVII wieku. R闚nolegle do systemu 軼ianowego rozwijano, tak瞠 od czasu wczesnego 鈔edniowiecza, system wie穎wy. By造 to wie瞠, najcz窷ciej drewniane, wznoszone w ci庵u wa堯w lub parkan闚 obronnych. Pe軟i造 funkcj punkt闚 obserwacyjnych, miejsc „ostatniej obrony”. S逝篡造 tak瞠 do miejscowego, wertykalnego sposobu obrony np. bramy wjazdowej. Funkcj t pe軟i造 te wie瞠 ko軼ielne i dzwonnice oraz g鏎ne kondygnacje ko軼io堯w lub dwor闚. Pierwszym systemem obronnym, pos逝guj帷ym si nowym, skrzyd這wym sposobem obrony, jest system basztowy. Murowane baszty wznoszone by造 w ci庵u mur闚 obronnych otaczaj帷ych miasta, klasztory lub zamki. System basztowy rozwija si od p騧nego 鈔edniowiecza. Pocz徠kowo baszty s逝篡造 jedynie dla broni r璚znej. Od pocz. XVII w. budowano te obszerniejsze baszty dla artylerii (tzw. baszty ogniowe lub basteje). Najdoskonalsze rozwini璚iem skrzyd這wego systemu obrony stanowi system bastionowy. W ko鎍u XVII w. pojawia si nowy, kleszczowy system obronny. 
   Caprarola, miejscowo嗆 w 鈔odkowych W這szech, gdzie mie軼i si Palazzo Farnese pa豉c w stylu p騧nego renesansu powsta造 w latach 15471559 wg projektu G.B. Vignoli dla A. Farnese. Wybudowany zosta na planie regularnego pi璚ioboku, z wewn皻rznym okr庵造m dziedzi鎍em arkadowym i coko貫m o zarysie bastionowej fortyfikacji, z dekoracj malarsk i stiukow Taddeo i Federico Zuccarich. Wzorcowy przyk豉d typu nowo篡tnej zamiejskiej rezydencji pa豉cowej po陰czonej z bastionowymi fortyfikacjami (tzw. palazzo in fortezza). 

Ujazd zamek Krzy篙op鏎

Wi郾icz

plan Wi郾icza z 1696 roku Arx Wischnizensis munitissima et Monasterium... MDCLV, Erik Dahlberg

http://www.atticus.pl/index.php?pag=poz&id=57598

Dank闚

   Na prawym brzegu rzeki Liswarty, bezpo鈔ednio nad jej rozlewiskiem powsta na pocz徠ku XV w. zamek. W XVI w. przebudowano go na reprezentacyjno-obronn rezydencj magnack. W obr瑿ie fortyfikacji powsta r闚nie w XVI w. ko軼i馧, przebudowany w latach 1630-1650. Kolejne przebudowy zamku, polegaj帷e na otoczeniu go fortyfikacjami typu bastionowego, przeprowadzi w latach 30-tych XVII w. Stanis豉w Warszycki, p騧niejszy kasztelan krakowski. W 1655 r. zaj掖 on wobec Szwed闚 stanowisko ugodowe, co spowodowa這, 瞠 twierdza nie by豉 przez nich atakowana. R闚nocze郾ie Warszycki wspomaga oblegany klasztor jasnog鏎ski. Otwarcie wyst徙i przeciw Szwedom dopiero wtedy, gdy ju by這 pewne, 瞠 nie utrzymaj si w Polsce. Wed逝g opisu Ulryka Werdum z 1677 r. zamek by wielki i dobrze zbudowany na brzegu jeziora (w rzeczywisto軼i by這 to rozlewisko Liswarty), otoczony kamiennymi fortyfikacjami i bastionami w kszta販ie gwiazdy. Obwarowania znajdowa造 si zar闚no od strony jeziora jak i l康u. Naro積e bastiony zosta造 wzmocnione dodatkowym dzie貫m fortyfikacyjnym, umieszczonym w po這wie kurtyny p馧nocno-zachodniej. W trakcie rokoszu Zebrzydowskiego (pocz徠ek XVII w.) w zamku przebywa kr鏊 Zygmunt III Waza. W 1756 r. zamek by jeszcze pot篹n i zamieszka陰 warowni magnack. W ci庵u p馧 wieku sta si opuszczon ruin (1823 r.). W 2 po這wie XIX w. pleban rozebra go do fundament闚, by powi瘯szy powierzchni ziemi uprawnej.

 

   Z fortyfikacji zachowa造 si jedynie oblicowane murem wa造 ziemne, prostok徠na ruina kamiennego budynku (w pobli簑 ko軼io豉) nazywanego „Domem kasztelanowej", 郵ady fos, ruina dwukondygnacyjnego budynku bramnego, owalny 郵ad ziemny w po逝dniowo-wschodniej cz窷ci majdanu (mog豉 tu sta samotna wie瘸) oraz cz窷 kurtyny od strony p馧nocno-wschodniej z w御kim przej軼iem pod wa豉mi. W latach 60-tych XX w. Andrzej Gruszecki przeprowadzi prace konserwatorskie zwi您ane z oblicowaniem wa堯w. Podczas sonda穎wych prac archeologicznych, przeprowadzonych w tym okresie nie ustalono usytuowania renesansowego pa豉cu.

http://www.it-jura.pl/pl/zamki.php?go=dankow rys. D. Orman

Krzepice

   Krzepice le膨 na granicy Ma這polski, Wielkopolski i 奸御ka, co stanowi這 o wa積o軼i ich po這瞠nia strategicznego. W kronikach Jana z Czarnkowa i D逝gosza wspominany jest zamek wzniesiony za Kazimierza Wielkiego. Znajdowa si w鈔鏚 bagien w dolinie Liswarty. Prawdopodobnie mia dwie wie瞠. Przebudowany zosta po 1588 roku na renesansow rezydencj obronn przez starost Miko豉ja Wolskiego. Wed逝g opisu z 1636 roku zamek by niedu篡, mia ogr鏚 w這ski i zwierzyniec (prawdopodobnie poza terenem fortyfikacji). Posiada ma造 dziedziniec wewn皻rzny otoczony z trzech stron skrzyd豉mi mieszkalnymi. Z czwartej strony dziedziniec zamyka造 kru瞟anki, pe軟i帷e funkcj klatki schodowej, 陰cz帷ej dwupi皻rowe skrzyd豉 mieszkalne oraz kaplic i wysoki parter. Zamek mia cztery naro積e baszty. Budowla renesansowa zosta豉 zbudowana na prostok徠nym rzucie gotyckiego dziedzi鎍a. Stare mury obwodowe sta造 si zewn皻rznymi 軼ianami budynk闚 mieszkalnych. Na 鈔odku frontowej fasady znajdowa豉 si wysoka wie瘸 z bram prowadz帷a na dziedziniec. ziemne fortyfikacje bastionowe zosta造 wzniesione na planie kwadratu w latach 1650-1670 przez starost Jacka Michowskiego. Mia造 cztery naro積e bastiony. Wjazd by usytuowany od strony p馧nocno-zachodniej.

   Doj軼ie do zamku prowadzi這 po mo軼ie 陰cz帷ym si z drewnianym mostem o d逝go軼i 1 km przebiegaj帷ym przez ca陰 dolin Liswarty. W XVIII wieku starostwo krzepickie nale瘸這 do rodziny M帷zy雟kich, zamek uleg wtedy ostatecznemu zniszczeniu. Ruiny rozebrano na materia budowlany oko這 1840 roku. Z fortyfikacji bastionowych pozosta造 jedynie wzniesienia ziemne. Nie wiadomo dok豉dnie, w kt鏎ym miejscu na terenie os這ni皻ym wa豉mi sta zamek. Bardzo starannie rozebrany znikn掖 z powierzchni ziemi. Jego fundamenty oczekuj na archeolog闚.

       
       

 

 

Materia造 廝鏚這we :

http://www.jura.poszukiwania.pl/krzepice.php

http://www.it-jura.pl/pl/zamki.php?go=dankow

http://www.kobidz.pl

wikipedia

A.Gruszecki; Bastionowe zamki w Ma這polsce; 

B.Guerquin; Zamki w Polsce

Plany:

http://www.atticus.pl/index.php?pag=poz&id=57598

http://www.it-jura.pl/pl/zamki.php?go=dankow rys. D. Orman