Gliwickie Metamorfozy"  Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic
 

V Wielka Eskapada Metamorfoz

Trzebnica

 
   www.gliwiczanie.pl

 

za stroną www.trzebnica.sds.pl

   Klasztor w Trzebnicy ufundował książę Henryk Brodaty w 1202, pod wpływem swej żony Jadwigi, jako siedzibę pierwszego w Polsce zakonu żeńskiego. Przeznaczono go dla cysterek, sprowadzonych z Bambergu 22 stycznia 1203. W akcie fundacyjnym książę Henryk oświadczył, że klasztor w Trzebnicy buduje na swoich gruntach i własnym kosztem, dla zbawienia duszy ojca, swojej i dusz bliskich. 

   W latach 12081219 wybudowano trójnawowy kościół w stylu romańskim, jeden z pierwszych kościołów ceglanych. W roku 1269 dobudowano kaplicę w stylu gotyckim, w której umieszczono szczątki św. Jadwigi. Od samego początku bazylika stała się mauzoleum Piastów śląskich (w sumie pochowano tu 22 przedstawicieli tego rodu).

 

   Najazdy husytów w latach 1432 i 1433, a następnie zniszczenia w 1475 dokonane przez węgierską armię Korwina zapoczątkowały długotrwały okres upadku i stagnacji klasztoru. Przyczyniły się do tego również pożary, z największym 11 marca 1486 roku. 

Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej stopniowo sanktuarium zaczęło nabierać ponownie znaczenia. Po ustanowieniu w 1680 roku przez papieża Innocentego XI na prośbę Jana Sobieskiego oraz Habsburgów dnia św. Jadwigi jako święta powszechnego w całym Kościele katolickim, zakon zainicjował prace artystyczne w kościele celem ożywienia ruchu pielgrzymkowego i umocnienia katolicyzmu w rejonie. 

 

   Po przywróceniu świetności świątyni, zakonnice postanowiły odnowić bardzo wówczas zaniedbany klasztor. Okazało się, że naprawa zniszczonych budynków  byłaby  zbyt kosztowna, dlatego w 1697 wyburzono stary klasztor i rozpoczęto budowę dwukrotnie większego, nowego zespołu gmachów zaprojektowanych przez wrocławskiego architekta Kalkbrennera.

Drugi etap barokizacji kościoła przypadł na okres 1730–1760. Zastąpiono wtedy ołtarze główne bazyliki i kaplicy św. Jadwigi oraz wszystkie boczne ołtarze nowymi ołtarzami rzeźbionymi w stylu rokoko, zbudowano monumentalną rokokową ambonę w bazylice, zamówiono także szereg mniejszych prac, m.in. chrzcielnicę. Do wykonania tych prac zaproszono czołowych artystów Śląska. 

W 1738 roku ustawiono przed kościołem barokową kolumnę z Janem Nepomucenem na szczycie. W roku 1780 podjęto decyzję o budowie wieży kościelnej w miejscu głównego, romańskiego wejścia od strony zachodniej. Wieża zaprojektowana przez wrocławskiego architekta Dahna ukończona została w 1785. Zniszczenia husyckie oraz barokizacja spowodowały prawie całkowitą zagładę wyposażenia gotyckiego. Zachowała się tylko nieliczne obiekty, m.in. rzeźba późnogotycka Matki Boskiej z XV w. oraz obraz ołtarzowy późnogotycki Matki Bożej z Dzieciątkiem.

 

   W 1810 klasztor, będący wówczas właścicielem 1 miasta, 73 wsi, 25 folwarków i 10 kościołów patronackich uległ sekularyzacji przeprowadzonej w całych Prusach. W marcu 1811 roku zostały sprzedane albo wystawione na licytację wszystkie wartościowe przedmioty klasztoru: dzieła sztuki, meble, sprzęt i szaty liturgiczne, a nawet drobne akcesoria. Przedmioty te nabywali najczęściej podwładni klasztoru, gdyż pragnęli, aby pozostały one jako pamiątki po dawnym opactwie. Kościół dalej działał, ale tylko jako parafialny. Klasztor był zamieniony na obóz jeniecki dla Rosjan w czasie wojen napoleońskich, w 1813–1816 użytkowano go jako lazaret, w niektórych pomieszczeniach urządzono mieszkania urzędników, w 1817 założono w klasztorze fabrykę sukienniczą, która działała do 1857. Następnie, po nieudanej próbie lokalizacji w klasztorze więzienia, ten był niezagospodarowany. W 1870 część klasztoru wykupili joannici, a w 1889 resztę klasztoru odkupiły boromeuszki. Oba zakony urządziły w swych częściach szpitale, po czym joannici odsprzedali swój udział boromeuszkom.

 

   W okresie międzywojennym, w czasie drobnych renowacji odkryto i wyeksponowano portale romańskie, m.in. zdobiony portal, lekko uszkodzony, portal sprzed 1250 z tympanonem ze sceną adoracji NMP z Dzieciątkiem, zdobiony portal romański z okresu 1218–1230 z tympanonem z przedstawieniem króla Dawida oraz w kaplicy św. Jadwigi bogato zdobiony portal wczesnogotycki z romańskim dwustronnym tympanonem z końca XIII w.

wchodzimy do klasztoru

Wracamy do bazyliki

Najważniejszym przedsięwzięciem było wyeksponowanie grobu św. Jadwigi w sanktuarium świętej w wielkiej kaplicy św. Jadwigi. 

W związku z tym, krakowski rzeźbiarz Marcin Bielawski w 1680 wykonał z marmuru: czarnego dębickiego i różowego paczółtowickiego sarkofag z rzeźbą świętej przykryty baldachimem wspartym na 14 kolumnach. 

w pozostałych kompleksu mieści się zakład opieki 

Było już trochę za mało czasu żeby zobaczyć coś więcej oprócz sanktuarium 

(na szczęście znalazło się go dość na przepyszne ciastka na przeciwko - polecamy) 

- tak więc jeszcze tylko parę obrazków, z Nepomukami na czele

i inni święci (amen)
DZIEŃ PIERWSZY - POWRÓT

 

 

Materiały źródłowe:

www.trzebnica.sds.pl

 

Opracowanie: Małgorzata Malanowicz

Zdjęcia: Krystyna Koch, Małgorzata Malanowicz

 

czerwiec 2015